Νευροφυτοθεραπεία: το σώμα, το συναίσθημα και η ανθρώπινη εμπειρία
Για μένα, η ανθρώπινη εμπειρία δεν περιορίζεται μόνο σε όσα μπορούμε να αφηγηθούμε ή να κατανοήσουμε με τη σκέψη.
Το σώμα συμμετέχει:
στην αναπνοή που αλλάζει…
στην ένταση που εμφανίζεται…
στη φωνή που δυσκολεύεται να βγει…
σε μια κίνηση προς τον άλλον ή στην ανάγκη να απομακρυνθούμε.
Η Νευροφυτοθεραπεία αποτελεί μέρος της Ραϊχικής παράδοσης μέσα στην οποία εκπαιδεύτηκα και μου έδωσε έναν τρόπο να συμπεριλαμβάνω τη σωματική εμπειρία στην προσωπική εργασία.
Όχι για να «διαβάζω» το σώμα.
Αλλά για να παρατηρούμε μαζί τι συμβαίνει στο σώμα, στο συναίσθημα, στον λόγο και στη σχέση.
Ο όρος Νευροφυτοθεραπεία χρησιμοποιείται εδώ ως ονομασία της συγκεκριμένης θεωρητικής και εκπαιδευτικής παράδοσης. Δεν σημαίνει ιατρική αξιολόγηση ή θεραπεία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος και δεν χρησιμοποιείται από εμένα για διάγνωση ή ερμηνεία σωματικών συμπτωμάτων.
Από τον Wilhelm Reich στη Νευροφυτοθεραπεία
Ο Wilhelm Reich, ξεκινώντας από την ψυχανάλυση, έστρεψε σταδιακά την προσοχή και στον τρόπο με τον οποίο ο χαρακτήρας και οι τρόποι προστασίας μπορεί να εκφράζονται στη σωματική παρουσία.
Στο μεταγενέστερο έργο του, η Ανάλυση του Χαρακτήρα συνδέθηκε με τη χαρακτηραναλυτική φυτοθεραπεία (character-analytic vegetotherapy), μέσα από την οποία η σωματική διάσταση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη θέση στη δουλειά του. Η τρίτη διευρυμένη έκδοση της Ανάλυσης του Χαρακτήρα του 1949 περιλαμβάνει μεταγενέστερο υλικό αυτής της εξέλιξης.
Σε μεταγενέστερες Ραϊχικές σχολές, αυτή η σωματική κατεύθυνση αναπτύχθηκε περαιτέρω και μέσα από τη Νευροφυτοθεραπεία.
Στο θεωρητικό πλαίσι ο της Νευροφυτοθεραπευτικής παράδοσης στην οποία εκπαιδεύτηκα χρησιμοποιείται ένας χάρτης επτά λειτουργικών επιπέδων του σώματος, καθώς και σωματικές δράσεις και ασκήσεις παρατήρησης (actings).
Τα επτά επίπεδα αποτελούν μέρος της Ραϊχικής και Νευροφυτοθεραπευτικής θεωρητικής παράδοσης και δεν αποτελούν σύγχρονη νευροανατομική ή διαγνωστική χαρτογράφηση.
Για μένα, η αξία τους βρίσκεται στο ότι προσφέρουν ένα πλαίσιο παρατήρησης και διερεύνησης, όχι μια έτοιμη εξήγηση του ανθρώπου.
Οι σωματικές δράσεις και ασκήσεις παρατήρησης (actings)
Στη Νευροφυτοθεραπευτική εκπαιδευτική παράδοση χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες σωματικές δράσεις μέσα από τις οποίες μπορεί να παρατηρούμε:
την αναπνοή…
την κίνηση…
το βλέμμα…
την αίσθηση…
την έκφραση…
και όσα αναδύονται μέσα στη συγκεκριμένη στιγμή.
Δεν αντιμετωπίζω όμως μια άσκηση σαν να έχει το ίδιο νόημα για όλους.
Η ίδια κίνηση μπορεί να βιωθεί διαφορετικά από διαφορετικούς ανθρώπους.
Ακόμη και στον ίδιο άνθρωπο μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό νόημα σε διαφορετική στιγμή.
Γι’ αυτό το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο τι κάνει το σώμα, αλλά κυρίως στο:
Τι βιώνει ο άνθρωπος καθώς το κάνει;
Πώς δουλεύω με το σώμα
Στη δική μου δουλειά δεν εφαρμόζω μια σωματική άσκηση επειδή κάποιος εμφανίζει ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα.
Δεν υπάρχει για μένα μια έτοιμη εξίσωση:
«Αυτή η ένταση σημαίνει αυτή την ιστορία.»
ή:
«Αυτός ο τρόπος σώματος σημαίνει αυτόν τον χαρακτήρα.»
Παρατηρώ τη σωματική έκφραση ως μέρος της συνολικής εμπειρίας.
Μια σωματική δράση μπορεί να ανοίξει ερωτήματα:
Τι αισθάνεσαι αυτή τη στιγμή;
Τι αλλάζει καθώς κινείσαι;
Τι συμβαίνει στην αναπνοή σου;
Τι παρατηρείς όταν πλησιάζεις ή απομακρύνεσαι;
Τι συμβαίνει όταν θέλεις να πεις «όχι»;
Τι γίνεται ανάμεσά μας εκείνη τη στιγμή;
Το σώμα δεν μου δίνει μια έτοιμη απάντηση.
Μου δίνει έναν ακόμη δρόμο διερεύνησης.
Η σωματική εργασία συμβαίνει μέσα στη σχέση
Η Νευροφυτοθεραπευτική προσέγγιση, όπως την έχω ενσωματώσει σήμερα στην προσωπική εργασία, δεν αφορά για μένα ένα σώμα απομονωμένο από τον άνθρωπο και τις σχέσεις του.
Ο άνθρωπος που αναπνέει, συγκρατείται, κινείται, πλησιάζει ή απομακρύνεται βρίσκεται πάντα μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
Γι’ αυτό η παρατήρηση του σώματος δεν διαχωρίζεται από το συναίσθημα, τον λόγο και τη ζωντανή συνάντηση.
Εδώ συναντώνται στη δουλειά μου η Ραϊχική και Νευροφυτοθεραπευτική εκπαίδευση με τη Gestalt.
Η πρώτη με εκπαίδευσε να συμπεριλαμβάνω περισσότερο τη σωματική έκφραση.
Η δεύτερη ενίσχυσε την προσοχή μου στο παρόν, στην επίγνωση και σε αυτό που συμβαίνει μέσα στη σχέση.
Με τα χρόνια, δεν τις βιώνω ως δύο χωριστές τεχνικές.
Έχουν γίνει δύο πλευρές του τρόπου με τον οποίο συναντώ τον άνθρωπο.
Τι μπορεί να μας πει η σύγχρονη επιστήμη - και τι όχι…
Η σύγχρονη έρευνα αναγνωρίζει ότι η αντίληψη των σημάτων που προέρχονται από το εσωτερικό του σώματος -η ενδοδεκτικότητα (interoception)- συμμετέχει στον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε συναισθηματικές καταστάσεις.
Υπάρχει επίσης σύγχρονη έρευνα γύρω από παρεμβάσεις νου - σώματος και γύρω από σωματικά προσανατολισμένες ψυχοθεραπευτικές π ροσεγγίσεις.
Αυτή η βιβλιογραφία, όμως, αποτελεί διαφορετικό επιστημονικό πεδίο.
Δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τα επτά λειτουργικά επίπεδα, τις σωματικές δράσεις και ασκήσεις παρατήρησης της Νευροφυτοθεραπείας ή τις ειδικές θεωρητικές έννοιες της Ραϊχικής παράδοσης.
Γι’ αυτό θεωρώ σημαντικό να διατηρούμε τη διάκριση ανάμεσα:
στη θεωρητική και εκπαιδευτική παράδοση μέσα στην οποία εκπαιδεύτηκα
και
στη σύγχρονη επιστημονική γνώση για το σώμα, την ενδοδεκτικότητα και το συναίσθημα.
Γιατί εξακολουθώ να δουλεύω με το σώμα
Δεν αντιμετωπίζω το σώμα σαν έναν κώδικα που μπορεί να αποκρυπτογραφηθεί…
Ούτε σαν μια αλάνθαστη καταγραφή του παρελθόντος.
Το σώμα όμως συμμετέχει σε αυτό που ζούμε.
Στον φόβο και στη χαρά…
Στην εγγύτητα και στην απόσταση…
Στην κίνηση και στην ακινησία…
Στη φωνή που βγαίνει και σε εκείνη που σταματά…
Γι’ αυτό ακούω τα λόγια.
Αλλά δεν ακούω μόνο τα λόγια…
Παρατηρώ μαζί με τον άνθρωπο τι συμβαίνει στο σώμα, στο συναίσθημα, στη σχέση και στο παρόν.
Όχι επειδή πιστεύω ότι το σώμα γνωρίζει μόνο του την απάντηση, αλλά επειδή δεν θέλω να λείπει από την ερώτηση!!!!
Θεωρητικές και εκπαιδευτικές πηγές της Ραϊχικής και Νευροφυτοθεραπευτικής παράδοσης
-
Βίλχελμ Ράιχ (Wilhelm Reich, 1897–1957). Character Analysis.
-
Γιώργος Κούκης. (2011). Σημειώσεις Νευροφυτοθεραπείας Ι & ΙΙ. Ελληνικό Ινστιτούτο Νευροφυτοθεραπείας και Ανάλυσης του Χαρακτήρα (Ε.Ι.Ν.Α.).
-
Genovino Ferri. Μαραθώνιοι εποπτείας. Ελληνικό Ινστιτούτο Νευροφυτοθεραπείας και Ανάλυσης του Χαρακτήρα (Ε.Ι.Ν.Α.).
-
Κλορίντα Λουμπράνο - Κωτούλα & Xavier Serrano Hortelano (2002). Βραχείες Ψυχοθεραπείες. Ελληνικό Ινστιτούτο Νευροφυτοθεραπείας και Ανάλυσης του Χαρακτήρα (Ε.Ι.Ν.Α.).
-
Xavier Serrano Hortelano. (2006). Μια καινούργια ματιά στην Ανάλυση του Χαρακτήρα. Πενθήμερος μαραθώνιος, Αθήνα, 14–18 Ιουλίου 2006. Ελληνικό Ινστιτούτο Νευροφυτοθεραπείας και Ανάλυσης του Χαρακτήρα (Ε.Ι.Ν.Α.).
Σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία
-
Lazzarelli, A., Scafuto, F., Crescentini, C., Matiz, A., Orrù, G., Ciacchini, R., Alfì, G., Gemignani, A., & Conversano, C. (2024). Interoceptive Ability and Emotion Regulation in Mind-Body Interventions: An Integrative Review. Behavioral Sciences, 14(11), 1107.
-
Rosendahl, S., Sattel, H., & Lahmann, C. (2021). Effectiveness of Body Psychotherapy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in Psychiatry, 12, 709798.
-
Lingiardi, V., & Madeddu, F. (2025). Revisiting Defense Mechanisms in Contemporary Clinical Practice: Evidence and Perspectives. Research in Psychotherapy: Psychopathology, Process and Outcome, 28(3), 877.
-
Sangalang, C. C., & Vang, C. (2017). Intergenerational Trauma in Refugee Families: A Systematic Review. Journal of Immigrant and Minority Health, 19(3), 745–754.
-
Flanagan, N., Travers, A., Vallières, F., Hansen, M., Halpin, R., Sheaf, G., Rottmann, N., & Johnsen, A. T. (2020). Crossing Borders: A Systematic Review Identifying Potential Mechanisms of Intergenerational Trauma Transmission in Asylum-Seeking and Refugee Families. European Journal of Psychotraumatology, 11(1), 1790283.
-
Palvarini, P. (2010). Is the Concept of Corrective Emotional Experience Still Topical? American Journal of Psychotherapy, 64(2), 171–194.