1. Η κατανόηση δεν αρκεί πάντα

Υπάρχουν φορές που ένας άνθρωπος γνωρίζει πολύ καλά την ιστορία του. Μπορεί να εξηγήσει τι του έχει συμβεί, να αναγνωρίζει τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του και ακόμη να καταλαβαίνει γιατί αντιδρά με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Κι όμως, αυτή η κατανόηση δεν αρκεί πάντα για να αλλάξει αυτό που βιώνει.

​

Το σώμα μπορεί να εξακολουθεί να σφίγγεται. Η αναπνοή να περιορίζεται. Το βλέμμα να απομακρύνεται. Η φωνή να χάνεται ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται να ειπωθεί ένα «όχι». Μπορεί κάποιος να γνωρίζει ότι δεν κινδυνεύει και παρ’ όλα αυτά ολόκληρος ο οργανισμός του να αντιδρά σαν να βρίσκεται ακόμη απέναντι σε μια απειλή.

​

Εκεί αρχίζει για μένα η σημασία της Νευροφυτοθεραπείας.

​

2. Από τον Wilhelm Reich στη Νευροφυτοθεραπεία

​

Η Νευροφυτοθεραπεία ανήκει στην εξέλιξη της Ραϊχικής θεραπευτικής παράδοσης. Ο Wilhelm Reich, ξεκινώντας από την ψυχανάλυση, έστρεψε σταδιακά την προσοχή του όχι μόνο σε αυτά που έλεγε ο άνθρωπος, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο χαρακτήρας εκφραζόταν σωματικά: στη στάση, στη μυϊκή ένταση, στην αναπνοή και στη συνολικότερη σωματική του οργάνωση.

​

Η μεταγενέστερη Ραϊχική παράδοση συνέχισε αυτή την κατεύθυνση. Μέσα σε αυτήν αναπτύχθηκε η Νευροφυτοθεραπεία, με ιδιαίτερη συμβολή θεραπευτών όπως ο Federico Navarro και, αργότερα, ο Genovino Ferri.

​

Στη συγκεκριμένη θεωρητική παράδοση, το σώμα προσεγγίζεται μέσα από επτά λειτουργικά επίπεδα: μάτια – μύτη - αυτιά, στόμα, λαιμός, θώρακας, διάφραγμα, κοιλιά και λεκάνη. Η Νευροφυτοθεραπεία χρησιμοποιεί συγκεκριμένες νευρομυϊκές θεραπευτικές ασκήσεις (actings), μέσα από τις οποίες παρατηρούνται η κίνηση, η αναπνοή, η έκφραση και όσα αναδύονται στη θεραπευτική διαδικασία.

​

Τα επτά επίπεδα αποτελούν θεωρητική και κλινική χαρτογράφηση της Ραϊχικής παράδοσης. Για μένα είναι σημαντικό να διακρίνουμε αυτή την παράδοση, που έχει επηρεάσει βαθιά τη θεραπευτική μου σκέψη και εργασία, από όσα μπορούμε σήμερα να υποστηρίξουμε ως επιστημονικά τεκμηριωμένα. Η σύγχρονη έρευνα δεν έχει τεκμηριώσει ότι κάθε περιοχή του σώματος αντιστοιχεί με σταθερό και καθολικό τρόπο σε συγκεκριμένη αναπτυξιακή φάση, συναίσθημα ή δομή χαρακτήρα.

​

3. Τι γνωρίζουμε σήμερα για σώμα και συναίσθημα

​

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα δεν επιβεβαιώνει αυτομάτως τις παλαιότερες Ραϊχικές θεωρίες. Μας δίνει, όμως, όλο και περισσότερα στοιχεία για κάτι θεμελιώδες: η ψυχική και η σωματική εμπειρία βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση.

​

Μελετάται όλο και περισσότερο η ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε όσα συμβαίνουν μέσα στο σώμα μας: την αναπνοή, τον καρδιακό ρυθμό και άλλες εσωτερικές σωματικές μεταβολές. Η αντίληψη των εσωτερικών σημάτων του σώματος, που στην επιστημονική βιβλιογραφία περιγράφεται ως ενδοδεκτικότητα (interoception), συνδέεται με τον τρόπο που βιώνουμε και ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας παρότι οι ακριβείς μηχανισμοί εξακολουθούν να διερευνώνται.

​

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη θεραπευτική μου σκέψη. Ένας άνθρωπος δεν αισθάνεται τον φόβο, τη θλίψη, τον θυμό ή τη χαρά μόνο ως σκέψη. Το συναίσθημα συνοδεύεται και από σωματικές μεταβολές -στην αναπνοή, στην ένταση, στην κινητοποίηση ή στην ακινησία του σώματος…

​

Για μένα, εδώ ανοίγεται ένας ουσιαστικός διάλογος ανάμεσα στη θεραπευτική παράδοση μέσα στην οποία εκπαιδεύτηκα και σε όσα μας επιτρέπει να γνωρίζουμε σήμερα η επιστημονική έρευνα.

​

Δεν χρειάζεται να πούμε ότι η νευροεπιστήμη «απέδειξε» τον Reich για να αναγνωρίσουμε κάτι που σήμερα μπορούμε να υποστηρίξουμε πολύ πιο σταθερά: το σώμα συμμετέχει στη συναισθηματική εμπειρία και η προσεκτική διερεύνηση της σωματικής εμπειρίας μπορεί να έχει θέση μέσα στην ψυχοθεραπεία.

​

4. Το σώμα δεν είναι ένα σύνολο ασκήσεων

​

Στη δική μου θεραπευτική δουλειά, η Νευροφυτοθεραπεία δεν σημαίνει ότι εφαρμόζω μια άσκηση επειδή κάποιος παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα. Δεν υπάρχει για μένα μια έτοιμη αντιστοιχία ανάμεσα σε ένα σύμπτωμα και σε μια τεχνική.

​

Οι σωματικές παρεμβάσεις αποκτούν νόημα μέσα στη θεραπευτική διαδικασία και προσαρμόζονται στον συγκεκριμένο άνθρωπο, στον τρόπο που είναι οργανωμένος, σε αυτό που μπορεί να αντέξει τη συγκεκριμένη στιγμή και σε αυτό που συμβαίνει μέσα στη σχέση μας. Οι ασκήσεις δεν αντιμετωπίζονται απομονωμένα, αλλά εντάσσονται σε έναν θεραπευτικό σχεδιασμό και ακολουθούνται από την επεξεργασία όσων αναδύονται.

​

Γι’ αυτό παρατηρώ πώς αναπνέεις, όχι για να αποφασίσω μηχανικά «τι χαρακτήρας είσαι», αλλά για να καταλάβουμε μαζί τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή.

​

Παρατηρώ πότε το σώμα σου σφίγγεται και πότε αφήνεται. Πότε πλησιάζεις και πότε απομακρύνεσαι. Πότε υπάρχει φωνή και πότε σταματά. Πότε ένα «όχι» μπορεί να ειπωθεί και πότε γίνεται δύσκολο.

​

Το σώμα, με αυτή την έννοια, δεν μου δίνει μια έτοιμη διάγνωση. Μου δίνει έναν ακόμη δρόμο για να συναντήσω τον άνθρωπο.

​

5. Από την κίνηση στο βίωμα και από το βίωμα στον λόγο

​

Στη Νευροφυτοθεραπεία υπάρχουν σωματικές παρεμβάσεις που αφορούν το βλέμμα, το στόμα και τη γνάθο, τον λαιμό, την αναπνοή, τον θώρακα, το διάφραγμα, την κοιλιά, τα χέρια και τη λεκάνη. Μέσα στη συγκεκριμένη θεραπευτική παράδοση, ορισμένες από αυτές συνδέονται με θέματα όπως η προσέγγιση και η απομάκρυνση, η έκφραση του θυμού, η δυνατότητα να πεις «όχι», η αυτοεπιβεβαίωση, η επαφή και τα όρια.

​

Δεν έχει όμως νόημα για μένα να κάνουμε μια κίνηση μόνο και μόνο για να προκαλέσουμε μια έντονη σωματική ή συναισθηματική αντίδραση.

​

Αυτό που με ενδιαφέρει είναι τι συμβαίνει στον άνθρωπο μέσα από αυτή την εμπειρία. Τι αισθάνεται. Τι αλλάζει στο σώμα του. Ποιο συναίσθημα εμφανίζεται ή δυσκολεύεται να εμφανιστεί. Τι συμβαίνει ανάμεσά μας εκείνη τη στιγμή. Και αν αυτό που βιώνει μέσα στη θεραπεία αρχίζει να συνδέεται με τον τρόπο που σχετίζεται και ζει έξω από αυτήν.

 

Μετά από μια σωματική εμπειρία μπορεί λοιπόν να μας απασχολήσουν πολύ απλά ερωτήματα:

​

Τι συνέβη μέσα σου;
Τι ένιωσες;
Τι άλλαξε στο σώμα σου;
Τι εμφανίστηκε στη σχέση μας;
Και τι σημαίνει αυτό για τον τρόπο που ζεις έξω από το θεραπευτικό δωμάτιο;

​

Η σωματική εμπειρία αποκτά θεραπευτικό νόημα όταν μπορεί σταδιακά να συνδεθεί με το συναίσθημα, την επίγνωση, τη σχέση και τον λόγο -και, τελικά, με τον τρόπο που ο άνθρωπος ζει τη ζωή του…

​

6. Η σχέση παραμένει στο κέντρο

​

Η Νευροφυτοθεραπεία είναι σωματική εργασία, αλλά για μένα δεν είναι μια θεραπεία που συμβαίνει μόνο «πάνω στο σώμα». Το σώμα που αισθάνεται, αναπνέει, σφίγγεται, πλησιάζει ή απομακρύνεται βρίσκεται πάντοτε μέσα σε μια σχέση.

​

Γι’ αυτό και η παρουσία του θεραπευτή δεν είναι ουδέτερη. Ο τρόπος που είμαι απέναντί σου, η απόσταση ανάμεσά μας, το βλέμμα, η φωνή, ο τρόπος που σε συνοδεύω και -όπου υπάρχει και έχει θεραπευτικό νόημα- το άγγιγμα, αποτελούν μέρος της εμπειρίας που δημιουργείται μέσα στη θεραπεία.

​

Δεν υπάρχει λοιπόν μόνο «το σώμα σου» και «η τεχνική μου». Υπάρχει η συνάντησή μας.

​

Με ενδιαφέρει τι συμβαίνει σε εσένα όταν ένας άλλος άνθρωπος βρίσκεται απέναντί σου. Πότε μπορείς να παραμείνεις σε επαφή χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου. Πότε χρειάζεσαι να πλησιάσεις και πότε χρειάζεσαι απόσταση. Πότε μπορείς να ζητήσεις, να αρνηθείς ή να παραμείνεις στη σχέση ακόμη και όταν αυτό που αισθάνεσαι είναι δύσκολο.

​

Σε αυτό το σημείο συναντιούνται μέσα στη δουλειά μου η Ραϊχική και Νευροφυτική προσέγγιση με τη Gestalt. Δεν τις βιώνω ως ξεχωριστά εργαλεία που επιλέγω από μια θεραπευτική «εργαλειοθήκη». Έχουν γίνει, μέσα από τα χρόνια της προσωπικής μου διαδρομής, της εκπαίδευσης και της θεραπευτικής μου εμπειρίας, ένας ενιαίος τρόπος να ακούω και να συναντώ τον άνθρωπο.

​

7. Ό,τι κάποτε μας προστάτεψε δεν χρειάζεται να αποφασίζει πάντα για το παρόν

​

Οι τρόποι με τους οποίους προστατευόμαστε δεν δημιουργούνται χωρίς λόγο. Συχνά γεννιούνται όταν ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη πολλές επιλογές ή όταν οι συνθήκες γύρω του απαιτούν να προσαρμοστεί για να συνεχίσει.

​

Αυτό μπορεί να συμβεί μέσα στην πρώιμη οικογενειακή ζωή. Μπορεί όμως να συμβεί και μέσα σε μια ευρύτερη οικογενειακή ή κοινωνική ιστορία: όταν άνθρωποι χρειάστηκε να αφήσουν τον τόπο τους, να χάσουν ένα σπίτι, μια κοινότητα ή έναν τρόπο ζωής και να ξαναχτίσουν την καθημερινότητά τους αλλού.

​

Σε τέτοιες συνθήκες, το «πρέπει να συνεχίσω», το «δεν μπορώ να καταρρεύσω», η προσήλωση στη δουλειά, στην οικογένεια και στη δημιουργία μιας νέας ζωής μπορεί να αποτελέσουν σημαντικούς τρόπους προσαρμογής. Δεν χρειάζεται εκ των υστέρων να τους παθολογικοποιήσουμε. Μπορεί να ήταν ακριβώς αυτό που επέτρεψε σε έναν άνθρωπο ή σε μια οικογένεια να σταθεί ξανά όρθια.

​

Η σύγχρονη ψυχολογία περιγράφει πλευρές αυτών των διαδικασιών μέσα από έννοιες όπως η ψυχολογική προσαρμογή (psychological adaptation), οι στρατηγικές αντιμετώπισης (coping strategies) και η ψυχική ανθεκτικότητα (psychological resilience). Η έρευνα για τη διαγενεακή μετάδοση (intergenerational transmission) δείχνει επίσης ότι οι εμπειρίες μιας γενιάς μπορούν να επηρεάσουν την επόμενη μέσα από τρόπους σχέσης, προσδοκίες, φόβους, σιωπές, αξίες και τρόπους προστασίας -όχι επειδή μεταφέρονται αυτούσιες οι αναμνήσεις.

 

Έτσι, ένα οικογενειακό μήνυμα όπως «προχωράμε ό,τι κι αν συμβεί» μπορεί να αποτελεί πηγή μεγάλης δύναμης και, σε μια άλλη στιγμή της ζωής, να δυσκολεύει την ανάπαυση, την ευαλωτότητα, το πένθος ή τη δυνατότητα να ζητηθεί βοήθεια.

 

Τι από αυτό που κάποτε σε προστάτεψε εξακολουθεί σήμερα να σε στηρίζει και τι λειτουργεί πλέον αυτόματα, χωρίς να το επιλέγεις;

​

Εδώ η Νευροφυτοθεραπεία αποκτά για μένα ιδιαίτερη σημασία. Δεν αναζητούμε αυτούσια την παλιά εμπειρία μέσα στο σώμα ούτε θεωρούμε ότι μια σωματική αντίδραση αποκαλύπτει από μόνη της την ιστορία της. Παρατηρούμε πώς ένας τρόπος προστασίας εμφανίζεται σήμερα: στην αναπνοή, στην ένταση, στην κίνηση, στην έκφραση και στη σχέση. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «από πού ξεκίνησε;», αλλά «τι συμβαίνει τώρα και τι δυνατότητα έχω σήμερα να κάνω διαφορετικά;».

​

Η άμυνα δεν είναι εχθρός. Η απώθηση (repression), όταν υπάρχει, είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους η ψυχοδυναμική σκέψη περιγράφει την απομάκρυνση δύσκολου ψυχικού περιεχομένου από τη συνειδητή επίγνωση. Δεν είναι όμως η μόνη μορφή προστασίας και δεν χρειάζεται κάθε παλιός τρόπος λειτουργίας να ονομάζεται απώθηση.

​

Στη θεραπευτική μου δουλειά δεν με ενδιαφέρει να «σπάσω» μια άμυνα ούτε να αναζητήσω πίσω από κάθε σωματική αντίδραση μια κρυμμένη ιστορία. Με ενδιαφέρει να καταλάβουμε μαζί τι συμβαίνει τώρα: πότε εμφανίζεται ένας παλιός τρόπος προστασίας και τι δυνατότητα υπάρχει σήμερα να λειτουργήσεις διαφορετικά.

​

Αυτό που στη θεραπευτική μου γλώσσα ονομάζω «παιδικό κομμάτι» αφορά και πρώιμους τρόπους με τους οποίους μάθαμε να σχετιζόμαστε, να προστατευόμαστε και να περιμένουμε κάτι από τον εαυτό μας και από τους άλλους. Αυτοί οι τρόποι μπορεί να παραμένουν ισχυροί στην ενήλικη ζωή. Δεν είναι όμως αναγκαστικά αμετάβλητοι.

​

Αυτό που ονομάζω «ενήλικο κομμάτι» περιγράφει την αυξανόμενη δυνατότητα να αναγνωρίζουμε τι μας συμβαίνει, να παρατηρούμε αντί να αντιδρούμε μόνο αυτόματα και να αποκτούμε μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής.

 

Δεν ζητάμε από το παιδικό κομμάτι να πάψει να είναι παιδί. Του δίνουμε χώρο και αποδεχόμαστε τη χαρά, το παιχνίδι, την κίνηση, τον αυθορμητισμό, την ανάγκη για προστασία και τρυφερότητα ως ζωντανές πλευρές του εαυτού μας. Αυτό που δεν χρειάζεται πια είναι οι πρώιμοι τρόποι προστασίας να αποφασίζουν αυτόματα για την ενήλικη ζωή.

​

Μέσα στη θεραπεία μπορούν σταδιακά να δημιουργούνται νέες βιωμένες εμπειρίες. Η σύγχρονη ψυχοθεραπευτική βιβλιογραφία περιγράφει, μεταξύ άλλων, τις διορθωτικές συναισθηματικές εμπειρίες (corrective emotional experiences): εμπειρίες στις οποίες ένας παλιός τρόπος προσδοκίας ή σχέσης συναντά κάτι διαφορετικό στο παρόν.

 

Για μένα αυτό δεν σημαίνει ότι ξαναγράφουμε την παιδική ηλικία. Σημαίνει ότι ο σημερινός άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει εμπειρίες που τότε δεν ήταν διαθέσιμες και να τις ενσωματώσει στη σημερινή του ζωή.

 

Η επίγνωση δεν μας δίνει απόλυτο έλεγχο πάνω στη μνήμη ούτε ακυρώνει τις πρώιμες οργανώσεις. Μας δίνει όμως μεγαλύτερη δυνατότητα να τις αναγνωρίζουμε όταν ενεργοποιούνται, να νοηματοδοτούμε αυτό που συμβαίνει, να μαθαίνουμε και να επιλέγουμε διαφορετικά στο παρόν.

​

Δεν εξαφανίζουμε το παρελθόν. Δεν καταργούμε την άμυνα. Δεν εξορίζουμε το παιδικό κομμάτι. Καλλιεργούμε έναν ενήλικο που μπορεί, με επίγνωση, να εμπεριέχει το παρελθόν του χωρίς να του παραδίδει το παρόν του.

​

8. Γιατί εξακολουθώ να δουλεύω με το σώμα

​

Στη θεραπευτική μου δουλειά δεν αντιμετωπίζω το σώμα σαν έναν κώδικα που μπορώ να αποκρυπτογραφήσω ούτε σαν μια αλάνθαστη καταγραφή του παρελθόντος. Δεν θεωρώ ότι μια στάση, μια μυϊκή ένταση ή ένας τρόπος αναπνοής αρκεί για να μου αποκαλύψει την ιστορία ενός ανθρώπου.

​

Το σώμα, όμως, συμμετέχει συνεχώς σε αυτό που ζούμε.

​

Συμμετέχει στον φόβο και στη χαρά, στην επιθυμία και στην απομάκρυνση, στην κινητοποίηση και στην ακινησία. Συμμετέχει στον τρόπο που πλησιάζουμε έναν άλλον άνθρωπο, στον τρόπο που κρατάμε απόσταση, στη φωνή που μπορεί να βγει και σε εκείνη που σταματά.

​

Η σύγχρονη έρευνα εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στη σωματική επίγνωση, στη ρύθμιση του συναισθήματος (emotion regulation) και στην αντίληψη των εσωτερικών σημάτων του σώματος. Για μένα αρκεί να αναγνωρίσουμε κάτι ουσιαστικό:

​

Ο άνθρωπος δεν βιώνει τη ζωή του μόνο μέσα από τη σκέψη του...

​

Γι’ αυτό, όταν δουλεύω θεραπευτικά, ακούω τα λόγια σου.

​

Αλλά δεν ακούω μόνο τα λόγια.

​

Παρατηρώ πώς βρίσκεσαι μέσα στο σώμα σου την ώρα που μιλάς, πότε εμφανίζεται ένταση, πότε απομακρύνεσαι από αυτό που αισθάνεσαι και πότε μπορείς να παραμείνεις περισσότερο παρών απέναντι σε εμένα, απέναντι στον εαυτό σου και απέναντι σε αυτό που συμβαίνει.

​

Όλα αυτά γίνονται μέρος της κοινής μας διερεύνησης, ώστε να καταλάβουμε περισσότερο πώς ζεις αυτό που σου συμβαίνει.

​

Γιατί η θεραπεία, όπως την αντιλαμβάνομαι, δεν είναι μόνο να καταλάβεις από πού προέρχεται ένας τρόπος ζωής. Είναι να αναγνωρίζεις πότε ενεργοποιείται, τι προστατεύει και τι δυνατότητα έχεις σήμερα να κάνεις διαφορετικά.

 

Εδώ συναντιούνται για μένα η Νευροφυτοθεραπεία, η Ραϊχική σκέψη, η Gestalt και η Σωματική Ψυχοθεραπεία Βάθους.

 

Όχι ως τέσσερις χωριστές τεχνικές, αλλά ως ένας τρόπος να συναντώ ολόκληρο τον άνθρωπο: το σώμα, το συναίσθημα, τη σκέψη, τη σχέση, την ιστορία του και τον τρόπο που επιλέγει να βρίσκεται στη ζωή του σήμερα.

 

Αυτός είναι ο λόγος που εξακολουθώ να δουλεύω με το σώμα: όχι επειδή πιστεύω ότι το σώμα γνωρίζει μόνο του την απάντηση, αλλά επειδή δεν θέλω να λείπει από την ερώτηση…

​

​

​